Spis treści
Jurgów – perła Spisza ukryta w górach
Na malowniczym polskim Spiszu, wciśnięty między pogórza a rwącą Białkę, leży Jurgów – wieś, która śmiało może konkurować o miano jednej z najpiękniejszych na całym Podhalu. Z okien tamtejszych domostw roztaczają się zapierające dech w piersiach widoki na majestatyczne Tatry Wysokie i Bielskie, a sielski krajobraz zdaje się idealnie współgrać z niebywałą historią tego miejsca.
To właśnie Jurgów, liczący niespełna tysiąc mieszkańców, jest owiany legendą o zbójniku Jurko, który miał być jego założycielem i pierwszym sołtysem. Ta opowieść, choć brzmi jak bajka, znajduje swoje potwierdzenie w dawnych dokumentach, gdzie wieś figurowała pod węgierskim mianem Gyurgow, co tylko dodaje jej autentyczności i zagadkowości.
Jak historia ukształtowała Jurgów?
Historia Jurgowa jest równie burzliwa co jego tatrzańskie otoczenie. Założony w 1546 roku na prawie wołoskim, stanowił część dóbr należących do nieodległego zamku w Niedzicy, który w tamtym czasie leżał w granicach Królestwa Węgier. Wieś po pierwszej wojnie światowej, mocą decyzji Rady Ambasadorów, została przyznana Polsce, by później, na krótko w latach 1939-1945, znaleźć się pod słowackim zarządem, zanim ostatecznie powróciła do ojczyzny.
Surowość górskiego klimatu i trudne warunki rolnicze przez wieki zmuszały mieszkańców Jurgowa do szukania alternatywnych źródeł utrzymania. Podstawą ich egzystencji było pasterstwo oraz wymagające rzemiosło tkackie, co świadczy o niezwykłej zaradności i wytrwałości dawnych pokoleń w obliczu niełatwej codzienności. To wszystko tworzyło unikalny koloryt miejscowości.
Gospodarka Jurgowa. Od rzemiosła do turystyki
Dopiero w XIX wieku dostrzeżono drzemiący potencjał w rwącej rzece Białce, nad której kanałem – Przykopą – zaczęto wznosić młyny, folusz, a także tartak. Co ciekawe, Jurgów mógł pochwalić się nawet niewielką elektrownią wodną, co na owe czasy było prawdziwą innowacją. Dziś, z tej dawnej infrastruktury funkcjonalny pozostaje jedynie historyczny tartak, będący żywym świadectwem minionych czasów i niezwykłej inżynierii.
Współczesna gospodarka Jurgowa uległa znaczącym przemianom; rola pasterstwa i rzemiosła ustąpiła miejsca prężnie rozwijającej się turystyce. Mimo to, niektórzy mieszkańcy nadal pielęgnują tradycje, trudniąc się pracą przy wyrębie lasu, często na słowackiej stronie granicy, co pokazuje trwałość pewnych wzorców społecznych i gospodarczych w regionie Podhala.
Czy Jurgów to skansen na Podhalu?
Jurgów to prawdziwa perełka dla każdego, kto ceni historię i pragnie zanurzyć się w autentycznym tradycyjnym budownictwie. Trzy wyjątkowe obiekty tej spiskiej wsi zostały dumnie włączone do Szlaku Architektury Drewnianej, co podkreśla ich niezaprzeczalną wartość kulturową i historyczną, czyniąc Jurgów obowiązkowym punktem na mapie każdego turysty poszukującego prawdziwych skarbów Podhala.
Wśród nich wyróżnia się drewniany kościół pw. św. Sebastiana, ufundowany już w 1675 roku, którego wnętrze zachwyca kunsztownym stylem tzw. spiskiego rokoka. Warto zwrócić uwagę na bogactwo malowideł i figurek, a szczególnie na nietypowy wizerunek diabła pokonanego przez Archanioła, sprytnie ukryty pod chórem, co dodaje miejscu niezwykłej atmosfery i tajemnicy.
Zagroda Sołtysów i szałasy – żywe muzea?
Kolejnym świadectwem minionych epok jest Zagroda Sołtysów – oddział Muzeum Tatrzańskiego, prezentujący unikatowy przykład ubogiej, spiskiej chałupy z 1861 roku. Ten niezwykły budynek, łączący pod jednym dachem zarówno część mieszkalną, jak i gospodarczą, pozwala przenieść się w czasie i na własne oczy zobaczyć, jak wyglądało życie codzienne na spiskiej wsi na przełomie XIX i XX wieku, co jest cenną lekcją historii.
Na Polanie Podokólne znajduje się intrygujący zespół kilkudziesięciu drewnianych szałasów pasterskich, przeniesionych tutaj z polan tatrzańskich po tym, jak mieszkańcy utracili prawo do wypasu owiec. Niestety, ten unikatowy kompleks, mimo swojego zabytkowego statusu, powoli, lecz systematycznie niszczeje, co rodzi pytania o przyszłość tego cennego dziedzictwa kulturowego i konieczność podjęcia działań ochronnych.
Jurgów – co czyni go wyjątkowym?
Jurgów to bez wątpienia miejsce, gdzie surowość podhalańskiej natury, autentyczna, wciąż żywa tradycja oraz pasjonująca historia splatają się w jedną, niezapomnianą całość. Ta symbiotyczna mieszanka tworzy atmosferę, która skutecznie przyciąga turystów poszukujących nie tylko wytchnienia od zgiełku codzienności, ale przede wszystkim autentycznych doświadczeń i głębszego poznania regionalnej kultury.
Od legendarnych początków z zbójnikiem Jurko, przez burzliwe losy polityczne, aż po misternie zachowaną drewnianą architekturę – Jurgów oferuje podróż w głąb czasu i kultury. To miejsce, które uczy szacunku do przeszłości i pokazuje, jak silnie natura potrafi kształtować życie człowieka, zapraszając do refleksji nad przemijaniem i trwałością dziedzictwa.
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
