Spis treści
Podwyżki cen żywności
Bezpośrednią przyczyną wybuchu protestów w Grudniu 1970 roku na Wybrzeżu były drastyczne podwyżki cen artykułów spożywczych. Władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ogłosiły te zmiany 12 grudnia 1970 roku za pośrednictwem radia. Społeczeństwo dowiedziało się o średnim wzroście cen żywności o 23%, w tym mąki o 17%, ryb o 16% oraz dżemów i powideł o 36%.
Następnego dnia, 13 grudnia, komunikaty dotyczące podwyżek cen zostały opublikowane również w prasie, docierając do szerszej publiczności. Te decyzje rządowe szybko wywołały społeczne niezadowolenie i były iskrą zapalną masowych wystąpień robotniczych w Gdańsku, Gdyni i innych miastach Wybrzeża.
Brutalne starcia w Gdańsku
Eskalacja protestów nastąpiła 16 grudnia 1970 roku w Gdańsku. Tego dnia doszło do brutalnych starć w pobliżu Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Były to jedne z pierwszych konfrontacji, podczas których padły strzały.
W wyniku tych wydarzeń zginęli pierwsi demonstranci, co stanowiło tragiczne preludium do dalszych, bardziej krwawych wydarzeń. Sytuacja na Wybrzeżu stawała się coraz bardziej napięta, a władze decydowały się na coraz ostrzejsze represje.
Czarny Czwartek w Gdyni
Kulminacja tragicznych wydarzeń nastąpiła 17 grudnia, znanego jako Czarny Czwartek w Gdyni. Władze PRL podjęły decyzję o użyciu wojska do stłumienia protestów, co doprowadziło do intensywnych starć i wielu poszkodowanych po obu stronach konfliktu.
Rankiem tego dnia, na przystanku Szybkiej Kolei Miejskiej Gdynia Stocznia, oddziały Milicji Obywatelskiej i wojska otworzyły ogień w kierunku tłumu pracowników Stoczni im. Komuny Paryskiej. Według ustaleń prokuratury, w wyniku ostrzału śmierć poniosło 10 osób.
Historia Zbigniewa Godlewskiego
Wśród ofiar Czarnego Czwartku w Gdyni znalazł się Zbigniew Godlewski, zaledwie 18-letni robotnik. W 1970 roku ukończył szkołę zawodową i podjął pracę w Stoczni Gdyńskiej, gdzie zajmował się rozładunkiem statków.
Tego feralnego dnia, Zbigniew przybył do pracy, posłuszny wezwaniu wicepremiera Stanisława Kociołka, który dzień wcześniej apelował do robotników o powrót do zakładów. Według relacji jego ojca, Zbyszek Godlewski został postrzelony wielokrotnie, z kulami trafiającymi w głowę, pierś oraz brzuch.
Skąd wziął się Janek Wiśniewski?
Ciało młodego robotnika, Zbigniewa Godlewskiego, demonstranci położyli na drzwiach i ponieśli ulicami miasta, co zostało uwiecznione na zdjęciu fotografa Edmunda Pelplińskiego. Ten obraz stał się jednym z najbardziej przejmujących symboli Grudnia ’70.
Imię i nazwisko „Janek Wiśniewski” pojawiło się w „Balladzie o Janku Wiśniewskim”. Autorem tekstu jest Krzysztof Dowgiałło, który wybrał to popularne imię, nie znając wówczas prawdziwych personaliów zabitego robotnika.
Kto skomponował Balladę?
Muzykę do "Ballady o Janku Wiśniewskim" skomponował w 1980 roku Mieczysław Cholewa, który, jak później ujawniono, był tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa. Najbardziej znaną wersję utworu, wykorzystaną w filmach takich jak „Człowiek z żelaza”, „Psy” czy „Czarny czwartek”, skomponował Andrzej Korzyński.
Historyk dr Piotr Brzeziński sugeruje, że utwór powstał "na gorąco" zaraz po grudniowej tragedii, czego dowodem jest odnalezienie najstarszego rękopisu z początku 1971 roku. Dopiero po latach ujawniono, że symbolicznym Jankiem był faktycznie Zbigniew Godlewski.
Pamięć o ofierze protestów
Grudzień 1990 roku przyniósł upamiętnienie bohatera utworu – ulica w Gdyni, znajdująca się w pobliżu stacji kolejowej, gdzie zginął Zbigniew Godlewski, otrzymała jego imię. Podobnie w Pruszczu Gdańskim jedna z ulic nosi jego imię.
Po upadku Polskiej Ludowej, ulica poświęcona jego pamięci została nazwana także w rodzinnym Elblągu. Zielona Góra, miejsce urodzenia Godlewskiego, również uhonorowała go ulicą, przypominając o ostatnich wakacjach spędzonych tam przez ofiarę.
Uczczenie pamięci bohatera
Dalszym hołdem dla Zbigniewa Godlewskiego było odsłonięcie 17 grudnia 2020 roku tablicy upamiętniającej go na ścianie Szkoły Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gałkowie Dużym. Był to symboliczny gest w 50. rocznicę tragicznych wydarzeń.
Ta tablica przypomina, że Zbigniew Godlewski był uczniem tej szkoły, co podkreśla jego związek z lokalną społecznością. Pamięć o jego poświęceniu jest wciąż żywa, a jego postać stanowi ważny element historii Polski.
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
