Spis treści
Plan likwidacji kopalń w Polsce
W perspektywie najbliższych dziesięciu lat Polska planuje likwidację kolejnych kopalń, co stanowi istotny element restrukturyzacji sektora górniczego. Pierwszą z nich jest kopalnia Bobrek w Bytomiu, której wygaszanie ma rozpocząć się jeszcze w bieżącym roku. Szacowany koszt likwidacji kopalń w Polsce na nadchodzące dziesięć lat wynosi 11,275 mld zł, co oznacza wzrost o 2,15 mld zł w stosunku do poprzednich prognoz, głównie z powodu włączenia pracowników Jastrzębskiej Spółki Węglowej (JSW) do programu. JSW od ubiegłego roku boryka się z poważnymi problemami finansowymi, a jej płynność pozostaje zagrożona.
Sytuacja ta wywołała liczne protesty górników, wspieranych przez hutników, którzy sprzeciwiają się likwidacji zakładów i polityce rządu. W dyskursie publicznym często pojawiają się głosy obarczające obecny rząd odpowiedzialnością za trudną sytuację w polskim górnictwie. Analiza historyczna wskazuje jednak, że proces zamykania kopalń jest długotrwały i obejmuje decyzje podejmowane przez wiele kolejnych ekip rządzących po 1989 roku, a obecny rząd nie jest rekordzistą pod tym względem.
Ile kopalń zlikwidowano po 1989 roku?
Po 1989 roku, polski przemysł, szczególnie na Śląsku, przeszedł znaczące przeobrażenia. W efekcie transformacji ustrojowej i gospodarczej, aż 47 kopalń zniknęło z mapy Polski, z czego większość znajdowała się na Śląsku. Każdy kolejny rząd deklarował wsparcie dla górnictwa, jednak fakty pokazują, że proces likwidacji postępował niezależnie od obietnic przedwyborczych.
Analiza historyczna ujawnia, że Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) było obecne w wielu koalicjach rządzących po 1989 roku. Partia ta, choć nigdy nie tworzyła rządu samodzielnie, współtworzyła gabinety odpowiedzialne za decyzje o likwidacji kopalń. Mimo to, w publicznych dyskusjach na temat zamykania zakładów górniczych rola PSL często jest pomijana, co stanowi interesujący fakt w kontekście historycznym.
SLD zapoczątkowało zmiany
Pierwsze decyzje o zamykaniu kopalń po 1989 roku zostały podjęte za rządów Sojuszu Lewicy Demokratycznej (SLD), który kierował państwem w koalicji z Polskim Stronnictwem Ludowym. W tym okresie w stan likwidacji postawiono siedem zakładów górniczych, z czego trzy zlokalizowane były w Bytomiu. Był to początek szeroko zakrojonego procesu restrukturyzacji górnictwa w Polsce, mającego na celu dostosowanie sektora do nowych realiów ekonomicznych.
Poniżej przedstawiono pełną listę kopalń, które zostały objęte likwidacją w okresie rządów koalicji SLD-PSL: KWK „Bobrek – Miechowice” Ruch „Miechowice” w Bytomiu, KWK „Centrum-Szombierki” Ruch „Szombierki" w Bytomiu, KWK „Rozbark” w Bytomiu, KWK „Jowisz” w Wojkowicach, KWK „Pstrowski” w Zabrzu, M-300 (kopalnia doświadczalna) w Zabrzu oraz ZWP „Antracyt” w Wałbrzychu. Te decyzje wyznaczyły kierunek dalszych działań w sektorze wydobywczym.
AWS – Rekord likwidacji kopalń?
W latach 1997-2001 władzę w Polsce sprawowała Akcja Wyborcza Solidarność (AWS). W ciągu niespełna czterech lat rządów, AWS dokonało znaczących zmian w polskim górnictwie, stawiając w stan likwidacji blisko dwadzieścia zakładów górniczych. Ta liczba jest znacznie wyższa niż w przypadku innych rządów, co czyni AWS "rekordzistą" pod względem liczby zamkniętych kopalń po 1989 roku, znacznie przewyższając liczbę likwidacji za rządów Prawa i Sprawiedliwości.
Pełna lista kopalń zlikwidowanych za rządów AWS obejmuje następujące zakłady: KWK „Andaluzja” w Piekarach Śląskich, KWK „Julian” w Piekarach Śląskich, KWK „1 Maja” w Wodzisławiu Śląskim, KWK „Morcinek” w Kaczycach, KWK „Moszczenica” w Jastrzębiu-Zdroju, KWK „Jan-Kanty” w Jaworznie, KWK „Siersza” w Sierszy, KWK „Porąbka-Klimontów” w Sosnowcu, KWK „Powstańców Śląskich” w Bytomiu, ZG „Bytom I” w Bytomiu, ZWSM „Jadwiga” w Zabrzu, ZG „Wojkowice” w Wojkowicach, KWK „Grodziec” w Będzinie, KWK „Katowice Kleofas” Ruch „Katowice”, KWK „Niwka-Modrzejów” w Gliwicach, KWK „Gliwice”, KWK Dębieńsko” w Czerwionce-Leszczynach, ZG „Rozalia” należący do nieistniejącej KWK "Siemianowice" oraz KWK „Jaworzno”. Skala tych działań podkreśla intensywność restrukturyzacji w tamtym okresie.
Kolejne etapy zamykania kopalń
Po zakończeniu rządów AWS, do władzy powrócił Sojusz Lewicy Demokratycznej, ponownie tworząc koalicję z Polskim Stronnictwem Ludowym, a także z Unią Pracy. W przeciwieństwie do poprzednich kadencji, tym razem liczba kopalń przeznaczonych do likwidacji była znacznie mniejsza, obejmując jedynie dwa zakłady. Były to KWK „Katowice – Kleofas” oraz ZG „Bytom II” należący do KWK "Rozbark". Te działania świadczą o zmiennej dynamice procesu restrukturyzacji polskiego górnictwa.
Następnie, po dwuletniej przerwie, nastał okres siedmiu lat rządów Platformy Obywatelskiej w latach 2008-2015. Za tej kadencji również kontynuowano proces likwidacji. W stan likwidacji postawiono pięć kopalń, wszystkie zlokalizowane w województwie śląskim. Były to: KWK „Kazimierz – Juliusz” w Sosnowcu, KWK „Centrum” w Bytomiu, KWK „Mysłowice”, KWK „Boże Dary” w Katowicach oraz ZG „Rozbark V” w Bytomiu. Każdy z tych etapów przyczynił się do obecnego kształtu polskiego sektora węglowego.
Rządy PiS i 14 zamkniętych kopalń
W kolejnych latach władzę przejęło Prawo i Sprawiedliwość, które rządziło przez dwie kadencje, od 2015 do 2023 roku. W tym okresie w stan likwidacji postawiono czternaście kopalń. Decyzje te były częścią długofalowej strategii zmian w polskim przemyśle wydobywczym, mającej na celu dostosowanie go do nowych wymogów rynkowych i środowiskowych.
Lista kopalń zlikwidowanych za rządów Prawa i Sprawiedliwości obejmuje: KWK „Brzeszcze-Wschód”, KWK „Anna” w Pszowie, KWK „Jas-Mos” w Jastrzębiu-Zdroju, KWK „Pokój I” w Rudzie Śląskiej, KWK „Makoszowy” w Zabrzu, KWK „Krupiński” w Suszcu, KWK „Wieczorek I” w Katowicach, KWK „Śląsk” w Katowicach, KWK „Wieczorek II” w Katowicach, KWK „Mysłowice-Wesoła I”, KWK „Rydułtowy I”, KWK „Piekary I”, KWK „Jastrzębie III” oraz KWK „Pokój II" w Katowicach. Te działania kontynuowały trend restrukturyzacyjny zapoczątkowany po 1989 roku.
Przyszłość polskiego górnictwa?
Proces likwidacji kopalń w Polsce nadal trwa, a obecny rząd, Koalicja Obywatelska, mierzy się z jego konsekwencjami. Decyzje te wynikają w dużej mierze z umowy społecznej podpisanej z związkami górniczymi przez przedstawicieli poprzedniego rządu Prawa i Sprawiedliwości. Umowa ta jasno określa harmonogram funkcjonowania poszczególnych kopalń. Przykładem jest KWK "Bobrek-Piekary", ostatnia kopalnia w Bytomiu, której zamknięcie, pierwotnie planowane na później, zostało przyspieszone z powodu wypadku w 2024 roku, co oznacza zakończenie wydobycia w Bytomiu jeszcze w tym roku.
Sytuację w polskim, a zwłaszcza śląskim górnictwie dodatkowo komplikują problemy Jastrzębskiej Spółki Węglowej (JSW). Mimo wcześniejszych założeń o długoterminowym funkcjonowaniu, JSW od 2024 roku zmaga się z narastającymi trudnościami finansowymi, co może prowadzić do zwolnień i dalszego zamykania jej zakładów. Ostateczne decyzje w tej sprawie podejmie rząd, który opracowuje nową ustawę górniczą, mającą na celu ochronę pracowników JSW oraz stabilizację sektora.
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
