Spis treści
Maków Podhalański – wieś królewska i rzemieślnicza tradycja
Dzieje Makowa Podhalańskiego, miasta o bogatej historii, sięgają już XIV wieku, choć pierwsze wzmianki o jego istnieniu pochodzą z 1378 roku. Należy jednak pamiętać, że już dwie dekady wcześniej funkcjonowała tutaj rozległa parafia, co jest dowodem na ugruntowaną pozycję tej osady w regionie. Przez stulecia, aż do czasu rozbiorów Polski, Maków prężnie działał jako królewska wieś, będąca integralną częścią dóbr starostwa lanckorońskiego, co świadczyło o jego strategicznym znaczeniu.
Mieszkańcy tego regionu od zarania dziejów specjalizowali się w wyrębie drzew z otaczającej ich puszczy beskidzkiej, wykorzystując obfitość naturalnych zasobów. To właśnie z Makowa wywodzili się niezwykle zręczni bednarze, którzy już w XIV wieku, czyli w okresie średniowiecza, dostarczali niezbędne beczki na sól dla prosperujących żupników wielickich. Ta tradycja rzemieślnicza stała się filarem lokalnej gospodarki i wizytówką osady na długie wieki, podkreślając jej unikalny wkład w przemysł solny.
Upadek i odrodzenie Makowa. Jak miasto przetrwało najazd?
Dynamiczny rozwój Makowa został brutalnie przerwany przez niszczycielski najazd szwedzki, który w 1657 roku doprowadził do niemal całkowitego zniszczenia prężnie rozwijającej się osady. Skutki tej inwazji były druzgocące, pozostawiając miejscowość w ruinie i zmuszając mieszkańców do walki o przetrwanie. W obliczu tak poważnych zniszczeń, król Jan II Kazimierz Waza, dążąc do szybkiej odbudowy, nadał mieszkańcom specjalny przywilej, umożliwiając im swobodny wyrąb drzewa z królewskich lasów.
Po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej, Maków znalazł się pod zaborem austriackim, co zapoczątkowało nowy etap w jego historii i wpłynęło na dalszy rozwój. Przełom nastąpił w 1843 roku, kiedy to dzięki znaczącym staraniom nowego właściciela, wpływowego hrabiego Filipa Saint-Genois d’Anneaucourt, miejscowość oficjalnie uzyskała upragnione prawa miejskie. Był to kamień milowy, który otworzył drogę do dalszych inwestycji i umocnił pozycję Makowa na mapie regionu.
Kolej szansą na rozwój. Letnisko dla mniej zamożnych?
Prawdziwy impuls do przyspieszonego rozwoju Makowa Podhalańskiego nadszedł wraz z doprowadzeniem linii kolejowej, łączącej Kraków z Chabówką, co miało miejsce w 1884 roku. To kluczowe wydarzenie znacząco poprawiło komunikację, otwierając miastu nowe perspektywy gospodarcze i społeczne. W okresie międzywojennym Maków umocnił swoją pozycję, stając się prężnym ośrodkiem administracyjnym po powołaniu starostwa powiatowego w 1923 roku, co świadczyło o rosnącym znaczeniu miejscowości.
Dzięki swojemu unikalnemu mikroklimatowi, Maków zaczął stopniowo przekształcać się w niezwykle popularne letnisko, przyciągające zwłaszcza mniej zamożnych turystów spragnionych wypoczynku w górach. Powstawały liczne domy wczasowe, oferujące zakwaterowanie dla przybywających gości, a na malowniczych stokach Makowskiej Góry, w 1933 roku, wybudowano specjalistyczny ośrodek przeznaczony dla kolejarzy, co dodatkowo podkreślało jego atrakcyjność rekreacyjną i znaczenie dla branży turystycznej.
Czy kryzys zniszczył makowski powiat?
Pomyślny rozwój Makowa Podhalańskiego, który zdawał się nabierać coraz większego tempa, został niestety brutalnie zahamowany przez wielki kryzys gospodarczy, który uderzył w Europę i świat. Dodatkowo, decyzja o likwidacji powiatu makowskiego zadała kolejny cios lokalnej administracji i gospodarce, osłabiając jego polityczną pozycję. Ostateczny i najbardziej tragiczny cios zadała jednak II wojna światowa, która na wiele lat pogrążyła region w mroku okupacji i cierpienia, przerywając cywilny rozwój miejscowości.
Od 3 września 1939 roku Maków znalazł się pod bezlitosną okupacją niemiecką, a dramatyczny przebieg rzeki Skawy, przecinającej okoliczne tereny, wyznaczał wówczas granicę z III Rzeszą, symbolizując podział i terror. Pomimo wszechobecnego terroru okupanta i brutalnych pacyfikacji, w okolicznych lasach Beskidu Makowskiego aktywnie działała partyzantka, stanowiąca symbol oporu i nadziei. Miasto odzyskało wolność 28 stycznia 1945 roku, co zakończyło jeden z najtrudniejszych rozdziałów w jego historii.
Maków czy Maków Podhalański? Zagadka nazwy
Przez długie lata, aż do początku XX wieku, miasto było znane po prostu jako Maków, bez żadnych dodatkowych członów. Sytuacja uległa zmianie po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, kiedy to okazało się, że na mapie nowo powstałej Polski istnieje już drugi Maków – Mazowiecki, co mogło prowadzić do nieporozumień. Aby uniknąć konfuzji, głównie na wniosek ówczesnych kolei państwowych, które potrzebowały jednoznacznych oznaczeń, podjęto decyzję o dodaniu do nazwy drugiego członu.
Rozważano różne propozycje, takie jak „Krakowski” czy „Podgórski”, które wydawały się naturalnym nawiązaniem do położenia geograficznego i historycznego związku z Krakowem. Jednakże, to Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ostatecznie zatwierdziło wersję „Podhalański”, która przyjęła się i utrwaliła w świadomości społecznej. Wybór ten, choć historycznie i geograficznie nie do końca poprawny, gdyż właściwe Podhale rozpoczyna się kilkanaście kilometrów dalej na południe, stał się integralną częścią tożsamości miasta, wprowadzając jednocześnie pewną intrygę i element zagadki dla wielu mieszkańców i turystów.
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
