Spis treści
Początki wizji międzywojennej
Historia osiedla rozpoczęła się w 1922 roku od decyzji o budowie Państwowej Fabryki Amunicji (PFA) na terenach w pobliżu rzeki Kamiennej. To kluczowe wydarzenie przyczyniło się do przekształcenia niewielkiej osady handlowo-kolejowej w dynamicznie rozwijające się miasto. Do Skarżyska-Kamiennej zaczęli przybywać wybitni inżynierowie i architekci z całej Polski, co zapoczątkowało okres intensywnej modernizacji.
Wraz z dynamicznym rozwojem Państwowej Fabryki Amunicji, która stała się jednym z symboli II Rzeczypospolitej, przystąpiono do wznoszenia zróżnicowanych standardem osiedli mieszkaniowych. Wśród nich wyróżniała się Kolonia Robotnicza oraz prestiżowa Kolonia Urzędnicza, znana jako Górna Kolonia, która najlepiej ucieleśniała śmiałą wizję stworzenia miasta-ogrodu.
Czym była Górna Kolonia?
Górna Kolonia, zbudowana w latach 20. XX wieku, była przeznaczona dla kadry kierowniczej i technicznej PFA i stanowiła wzorzec nowoczesności oraz prestiżu. Architektura tego miejsca była wyjątkowa, ponieważ każda z kamienic charakteryzowała się indywidualnym wykończeniem, co odróżniało je od późniejszych, seryjnie wznoszonych budynków. Elementem wyróżniającym elewacje był lokalny piaskowiec, tworzący mozaikowe struktury, które do dziś pozostają jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli skarżyskiej architektury międzywojennej.
Mieszkańcy osiedla mogli korzystać z udogodnień, które w tamtych czasach uznawano za szczyt luksusu. Dostępny był między innymi odkryty basen oraz profesjonalne korty tenisowe, a także zadbane tereny zielone z ogrodami pełnymi kwiatów i starymi sosnami. Wysoki standard willi i mieszkań w domach wielorodzinnych podkreślał elitarny charakter osiedla, a fakt, że w jednej z tutejszych willi bywał nawet prezydent Ignacy Mościcki, dodatkowo świadczył o jego randze.
Upadek i zapomnienie "miasta-ogrodu"
Niestety, złoty wiek Górnej Kolonii dobiegł końca wraz z ustaniem opieki ze strony Zakładów Metalowych, które wcześniej sprawowały nad nią pieczę. Z biegiem lat dawna duma miasta zaczęła stopniowo podupadać, tracąc swój pierwotny blask. Odkryty basen przekształcił się w betonową ruinę, a korty tenisowe całkowicie zniknęły z krajobrazu osiedla. Historyczne werandy kamienic często były szpecone nieprzemyślanymi przebudowami, które zmieniały ich oryginalny charakter.
Współcześnie wielu mieszkańców postrzega tę dzielnicę jako „piękną, ale niebezpieczną”, co kontrastuje z jej dawną świetnością. Mimo tych zmian, Górna Kolonia wciąż zachowuje swój unikatowy, leśny charakter, który stanowi o jej wyjątkowości. Dzielnica staje się coraz bardziej szara, jednak wciąż przypomina o ambitnych planach i wizjach, które niegdyś porównywano do budowy Gdyni.
Czy dziedzictwo zostanie uratowane?
Współcześnie architektura międzywojenna Skarżyska, ze szczególnym uwzględnieniem Górnej Kolonii, ponownie zyskała uznanie ekspertów. W ramach projektu „Bryła po bryle”, zorganizowanego przez Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, osiedle zostało wybrane jako istotne świadectwo modernizacji Polski w okresie międzywojennym. Ta inicjatywa ma na celu zwrócenie uwagi na unikalną spuściznę II RP.
Działania podejmowane w ramach projektu mają za zadanie nie tylko przybliżyć historię ważnych obiektów, takich jak dom dyrektora fabryki czy dawna szkoła imienia Józefa Piłsudskiego. Kluczowym celem jest również uświadomienie lokalnej społeczności, jak wielką wartość stanowi ta unikalna spuścizna historyczna. Przywrócenie blasku Górnej Kolonii wymaga nie tylko odwagi ze strony urzędników, ale przede wszystkim silnego poczucia wspólnoty wśród mieszkańców, którzy mogliby na nowo zadbać o swoją „małą ojczyznę” i odzyskać jej dawny urok.
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
