Spis treści
Łódź: Jedyna synagoga ocalała
Przed wybuchem II wojny światowej w Łodzi funkcjonowało około 250 synagog. Po wkroczeniu wojsk niemieckich do miasta, rozpoczęto systematyczne niszczenie i podpalanie żydowskich świątyń. W ciągu kilku miesięcy niemal wszystkie z nich zostały zlikwidowane, pozostawiając za sobą ruiny i spalone mury. Jedyną świątynią, która przetrwała ten okres, była Synagoga Reicherów, zlokalizowana przy ulicy Rewolucji 1905 roku 28.
Bożnica ta została wybudowana na przełomie XIX i XX wieku z inicjatywy Wolfa Reichera, znanego łódzkiego przedsiębiorcy. Projekt architektoniczny budynku przypisuje się wybitnemu architektowi Gustawowi Landau-Gutentegerowi, którego prace często wyróżniały się innowacyjnością. Pierwotnie obiekt miał służyć jako kantor, jednak w 1902 roku został przekształcony w dom modlitwy, pełniąc odtąd funkcje religijne.
Jak przetrwała wojenną pożogę?
Niewielka synagoga przetrwała tragiczną wojenną pożogę dzięki niezwykłemu sprytowi i zaradności jej właściciela. Wolf Reicher, przewidując zagrożenie, sporządził fikcyjny akt sprzedaży obiektu swojemu niemieckiemu partnerowi biznesowemu. Ten strategiczny ruch pozwolił uniknąć zniszczenia budynku, który w innym przypadku prawdopodobnie podzieliłby los innych żydowskich świątyń.
Dzięki fikcyjnej transakcji, budynek nie został zniszczony ani spalony przez okupacyjne wojska niemieckie. Zamiast tego, podczas całej okupacji niemieckiej, pełnił on funkcję składu soli, co dodatkowo uchroniło go przed planowym zniszczeniem. Ta pragmatyczna zmiana przeznaczenia okazała się kluczowa dla zachowania tej unikatowej budowli, świadka historii Łodzi.
Historia renowacji i pożaru
Po zakończeniu II wojny światowej, Synagoga Reicherów, podobnie jak wiele innych obiektów, zaczęła popadać w ruinę i ulegać postępującej degradacji. Dopiero w 1988 roku podjęto konkretne kroki w celu jej ratowania, dzięki wspólnym staraniom Fundacji Rodziny Nissenbaumów oraz Kongregacji Wyznania Mojżeszowego w Łodzi. Wówczas rozpoczęto kompleksowy remont mający przywrócić świątyni jej dawną świetność.
Niestety, prace renowacyjne zostały gwałtownie przerwane jeszcze w tym samym roku, kiedy w budynku wybuchł poważny pożar, zadając mu kolejne zniszczenia. Pomimo tego niepowodzenia, wysiłki na rzecz odbudowy nie zostały zarzucone i ostatecznie renowację udało się zakończyć we wrześniu 1989 roku. To pozwoliło na tymczasowe zabezpieczenie i przywrócenie częściowej funkcjonalności historycznej synagogi.
Jaki jest obecny stan synagogi?
Mimo przeprowadzonej w latach 80. renowacji, dzisiaj budynek Synagogi Reicherów ponownie znajduje się w bardzo złym stanie technicznym. Synagoga pozostaje własnością prywatną, a właściciele nie podjęli się niezbędnych prac remontowych, co prowadzi do jej dalszej dekapitalizacji. Sytuacja ta budzi poważne obawy o przyszłość tego cennego zabytku.
Jak donosił "Dziennik Łódzki", właściciele mieli również nie wyrażać zgody na przeprowadzenie remontu przez lokalną gminę żydowską, co dodatkowo komplikuje sprawę. Sprawa doprowadzenia bożnicy do ruiny trafiła nawet do sądu, co podkreśla skalę problemów prawnych i konserwatorskich związanych z obiektem.
Czy Synagoga Reicherów jest dostępna?
Jeszcze do niedawna Synagoga Reicherów była okazjonalnie wykorzystywana przez Gminę Wyznaniową Żydowską w Łodzi do celów religijnych. Istniała także możliwość zwiedzenia bożnicy po wcześniejszym umówieniu się z przedstawicielami gminy, co pozwalało turystom poznać jej unikatową historię. Obecnie jednak budynek nie jest dostępny dla zwiedzających z powodu jego złego stanu technicznego i kwestii własnościowych.
Dla osób zainteresowanych żydowską historią i kulturą w Łodzi, alternatywą jest jedyna czynna synagoga w mieście, mieszcząca się przy ulicy Pomorskiej 18. Ta bożnica została założona w 1998 roku, po odzyskaniu w 1997 roku siedziby Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi, i regularnie przyjmuje wiernych oraz turystów.
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
