Spis treści
Początki nazwy Plac Trzech Krzyży
Historia Placu Trzech Krzyży w Warszawie sięga końca XVIII wieku. W miejscu dzisiejszego skrzyżowania wielu ulic istniało wówczas Rozdroże Złotych Krzyży, co nie było przypadkową nazwą. To właśnie tutaj, u wylotu późniejszej ulicy Wiejskiej, rozpoczynała się warszawska Droga Krzyżowa, znana również jako Kalwaria Ujazdowska. Na rozstajach dróg ustawiono dwie charakterystyczne kolumny, każdą zwieńczoną złotym krzyżem, co stanowiło istotny punkt orientacyjny dla ówczesnych mieszkańców i podróżnych.
Trzeci krzyż znajdował się na osi Nowego Światu, wieńcząc posąg św. Jana Nepomucena, patrona chroniącego przed powodziami. Figura ta miała symbolicznie zabezpieczać miasto przed wylewami Wisły. Na początku XIX wieku, z inicjatywy cara Aleksandra I, postanowiono uporządkować to miejsce, nadając mu bardziej reprezentacyjny charakter, i oficjalnie nazwano je placem Aleksandra. Dopiero w 1919 roku, po odzyskaniu niepodległości, nadano mu obowiązującą do dziś nazwę – Plac Trzech Krzyży. Dwie kolumny z krzyżami oraz figurę św. Jana przeniesiono wówczas przed główne wejście do świątyni, gdzie stoją do dzisiaj.
Kościół św. Aleksandra to serce placu
Dominantą architektoniczną Placu Trzech Krzyży i jego niekwestionowanym sercem jest Kościół św. Aleksandra. Jego budowa była bezpośrednio związana z wizytą cara Aleksandra I w Warszawie, który zainicjował uporządkowanie placu. Projekt świątyni, wzorowanej na rzymskim Panteonie, stworzył wybitny architekt Chrystian Piotr Aigner. Pierwotnie kościół stanowił skromną, klasycystyczną rotundę, która doskonale wpisywała się w charakter ówczesnego placu.
Pod koniec XIX wieku, w okresie dynamicznego rozwoju miasta, niewielki kościół przestał jednak wystarczać dla rosnącej liczby wiernych. Podjęto decyzję o jego monumentalnej rozbudowie, którą powierzono Józefowi Piusowi Dziekońskiemu. Przekształcił on skromną rotundę w potężną, neorenesansową bazylikę z dwiema wieżami i ogromną kopułą. Choć świątynia została poważnie zniszczona podczas II wojny światowej, po zakończeniu konfliktu zdecydowano się przywrócić jej pierwotny, aignerowski kształt, który możemy podziwiać do dziś, co świadczy o dbałości o historyczne dziedzictwo.
Architektoniczna mozaika placu
Archiwalne fotografie, takie jak ta z 1934 roku ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, dokumentują, jak bardzo zmieniło się otoczenie Placu Trzech Krzyży. Plac był świadkiem nieustannych transformacji, a wiele okazałych budynków bezpowrotnie zniknęło z jego panoramy. Jednym z nich był imponujący gmach Gimnazjum im. Królowej Jadwigi, który w okresie międzywojennym wznosił się po lewej stronie placu, patrząc od ulicy Wiejskiej. Jego fasadę zdobiło sześć potężnych półkolumn w porządku korynckim, nadając budynkowi monumentalny charakter.
Gmach Gimnazjum im. Królowej Jadwigi niestety nie przetrwał zniszczeń wojennych, a jego miejsce na długie lata pozostało puste. Obecnie w tej przestrzeni znajduje się pomnik Wincentego Witosa, upamiętniający jednego z ojców polskiej niepodległości. Z kolei po prawej stronie Placu Trzech Krzyży, gdzie obecnie wznosi się nowoczesny hotel Sheraton Grand Warsaw, przed wojną stał okazały budynek należący do włoskiego towarzystwa ubezpieczeniowego Riunione Adriatica di Sicurtà. To kolejny przykład, jak funkcja i architektura placu ewoluowały, dopasowując się do zmieniających się potrzeb i trendów urbanistycznych.
Przebudowa odsłoniła historię
Ostatnia przebudowa Placu Trzech Krzyży w Warszawie wzbudziła ogromne zainteresowanie mieszkańców, zwłaszcza gdy prace ziemne odsłoniły materialne ślady przeszłości. Pod warstwami współczesnego asfaltu odkryto stary bruk oraz fragmenty torów tramwajowych, które stanowiły niegdyś kluczowy element krajobrazu tego miejsca. Te znaleziska archeologiczne stały się namacalnym dowodem na bogatą historię komunikacyjną placu i przypomniały o jego dawnych funkcjach transportowych.
Tramwaje kursowały przez Plac Trzech Krzyży nieprzerwanie od 1881 roku aż do 1960 roku, czyniąc go jednym z najważniejszych węzłów komunikacji szynowej w mieście. Odkryte tory i kostka brukowa, widoczne również na starych fotografiach obok dorożek i pierwszych automobili, są świadectwem wielowarstwowości historii placu. Przebudowa przypomniała o jego dynamicznej, komunikacyjnej przeszłości, która przez dziesięciolecia pozostawała ukryta pod gładką nawierzchnią jezdni, czekając na ponowne odkrycie.
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
