Spis treści
Początki Poronina na Podhalu
Pierwsze oficjalne wzmianki o Poroninie jako osadzie datuje się na 1624 rok, choć nazwa miejscowości pojawiała się w dokumentach już w 1254 roku, odnosząc się wówczas do rzeki. Historycy przypuszczają, że obszar dzisiejszego centrum gminy stanowił we wczesnym średniowieczu dużą polanę wypasową, znaną jako Bańkówki lub Wańkówki. Pierwotnie tereny te były przysiółkiem Białego Dunajca.
Około 1620 roku Poronin usamodzielnił się jako wieś, co zapoczątkowało jego dalszy rozwój. W 1806 roku w miejscowości wzniesiono kaplicę, a w 1833 roku erygowano samodzielną parafię wraz z własnym kościołem. Rozwijał się tu również przemysł, o czym świadczy Kuźnia Poroniańska, działająca od około 1813 roku i słynąca z produkcji kos oraz lemieszy.
Poronin – letnisko elit kulturalnych
Na początku XIX wieku Poronin zyskał status znanego letniska, przewyższając swoją popularnością Zakopane. Malownicze krajobrazy Podhala oraz wyjątkowy klimat przyciągały do wsi czołową polską elitę intelektualną i artystyczną. Miejscowość stała się wówczas ważnym ośrodkiem spotkań i twórczości.
Wśród wybitnych gości Poronina znaleźli się słynni malarze, tacy jak Jan Matejko i Leon Wyczółkowski. Regularnie bywali tu również czołowi poeci i pisarze epoki, w tym Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Władysław Orkan oraz Leopold Staff. Ich obecność znacząco wpływała na kulturalne życie regionu.
Muzeum Lenina w Poroninie? Dlaczego?
Włodzimierz Lenin, rosyjski rewolucjonista, również zapisał się na kartach historii Poronina. Mieszkając w pobliskim Białym Dunajcu w latach 1913–1914, często odwiedzał zajazd Pawła Guta Mostowego w Poroninie. Ten fakt miał znaczący wpływ na powojenne losy tego budynku.
Po wojnie, w 1947 roku, w historycznym budynku zajeździe Pawła Guta Mostowego utworzono Muzeum Lenina, a na sąsiednim placu postawiono jego pomnik. Obiekt budził szerokie kontrowwersje w społeczeństwie polskim. W 1970 roku antykomunistyczna organizacja „Ruch” planowała nawet jego podpalenie w ramach protestu przeciwko obchodom setnej rocznicy urodzin wodza rewolucji.
Koniec epoki Lenina
Muzeum Lenina w Poroninie ostatecznie zlikwidowano w 1990 roku, co było symbolicznym końcem pewnej epoki. Pomnik Włodzimierza Lenina został wówczas obalony, usuwając jeden z najbardziej kontrowersyjnych symboli PRL-u z krajobrazu Podhala. Dziś w dawnym budynku muzeum funkcjonuje Gminny Ośrodek Kultury, pełniąc nową rolę społeczną.
Poronin przeszedł przez szereg zmian administracyjnych, w tym włączenie do gminy Tatrzańskiej w 1977 roku. Wieś odzyskała status stolicy gminy z dniem 30 grudnia 1994 roku, co było ważnym krokiem w jej rozwoju.
Co oferuje współczesny Poronin?
Obecnie Poronin prężnie rozwija się, koncentrując się na turystyce. Zimą miejscowość oferuje narciarzom dostęp do wyciągów oraz skoczni narciarskiej Galicowa Grapa. Bogata przeszłość wsi jest przypominana przez obiekty wpisane do rejestru zabytków, takie jak dawny budynek Muzeum Lenina.
Do zabytków Poronina należy również zabytkowa willa „Stryjnia Podhalańska” zlokalizowana przy ulicy Piłsudskiego. Miejscowość jest także domem dla wielu znanych osób, w tym popularnej snowboardzistki i posłanki Jagny Marczułajtis-Walczak. Poronin, mimo swojej skromnej roli w cieniu Zakopanego, wciąż pozostaje miejscem o unikalnym charakterze i historii.
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
