Spis treści
Początki wsi Poronin
Pierwsze oficjalne wzmianki dotyczące Poronina jako uformowanej osady datowane są na rok 1624. Jednak sama nazwa miejscowości pojawiała się w dokumentach znacznie wcześniej, bo już w 1254 roku, określając wówczas przepływającą przez teren rzekę. Historycy sugerują, że obszary dzisiejszego centrum gminy funkcjonowały we wczesnym średniowieczu jako rozległa polana wypasowa, znana pod nazwami Bańkówki lub Wańkówki, stanowiąc przysiółek Białego Dunajca. Tereny te ewoluowały z czasem, formując strukturę przyszłej wsi.
Około roku 1620 Poronin uzyskał status samodzielnej wsi, oddzielając się od Białego Dunajca. Rozwój społeczności napędzały kolejne wydarzenia: w 1806 roku wzniesiono kaplicę, a już w 1833 roku utworzono samodzielną parafię z własnym kościołem, co znacząco wpłynęło na lokalne życie religijne. Równolegle rozwijał się tutaj przemysł; około 1813 roku powstała Kuźnia Poroniańska, która specjalizowała się w przerobie surówki i była ceniona za produkcję wysokiej jakości kos oraz lemieszy. Pamiątką po dawnej działalności przemysłowej jest nazwa części wsi – Kośne Hamry, związana z kuźniami.
Dlaczego Poronin był kurortem?
Na początku XIX wieku Poronin zyskał reputację znanego letniska, przewyższając swoją popularnością Zakopane, dzisiejszą stolicę Tatr. Urokliwe krajobrazy, specyficzny mikroklimat oraz dostępność przyciągały tu polskie elity intelektualne i artystyczne. Wśród gości Poronina znajdowali się wybitni malarze, tacy jak Jan Matejko i Leon Wyczółkowski, których twórczość inspirowała się górskim otoczeniem. Przybywali tu również czołowi poeci i pisarze tamtej epoki, w tym Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Władysław Orkan i Leopold Staff, szukający natchnienia i odpoczynku.
Wieś stała się miejscem spotkań i twórczości, co umocniło jej pozycję na kulturalnej mapie Polski. Znaczenie Poronina jako ośrodka wypoczynkowego podkreślało również to, że wielu z tych artystów spędzało w nim dłuższe okresy. Rozwijająca się infrastruktura, choć skromna, była wystarczająca dla ówczesnych potrzeb letników. To właśnie te czynniki sprawiły, że Poronin na pewien czas stał się popularniejszy od Zakopanego, przyciągając największe nazwiska polskiej kultury i sztuki.
Włodzimierz Lenin w Poroninie
Włodzimierz Lenin, rosyjski rewolucjonista, również zapisał się na kartach historii Poronina. Mieszkając w pobliskim Białym Dunajcu w latach 1913–1914, często odwiedzał zajazd Pawła Guta Mostowego, który stał się miejscem jego regularnych spotkań i działalności. To wydarzenie w znacznym stopniu zaważyło na powojennych losach budynku, nadając mu kontrowersyjny status. W 1947 roku, w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, w zajeździe utworzono Muzeum Lenina, a na placu obok postawiono jego pomnik, co miało cele propagandowe.
Obiekt i jego symbolika budziły ogromne kontrowersje, prowadząc nawet do radykalnych działań. W 1970 roku antykomunistyczna organizacja „Ruch” planowała podpalenie muzeum w proteście przeciwko obchodom setnej rocznicy urodzin wodza rewolucji, co świadczy o silnych nastrojach społecznych. Muzeum ostatecznie zlikwidowano w 1990 roku, po upadku komunizmu, a pomnik został obalony jako symbol poprzedniego ustroju. Dziś w historycznym budynku mieści się Gminny Ośrodek Kultury, pełniący funkcje użyteczności publicznej.
Współczesny Poronin. Co oferuje?
Po latach zmian administracyjnych, w tym krótkotrwałym włączeniu do gminy Tatrzańskiej w 1977 roku, Poronin odzyskał status stolicy gminy z dniem 30 grudnia 1994 roku. Obecnie wieś dynamicznie rozwija się, bazując przede wszystkim na turystyce, która stanowi główny motor napędowy lokalnej gospodarki. Zimą na miłośników sportów zimowych czekają liczne wyciągi narciarskie oraz skocznia narciarska Galicowa Grapa, przyciągająca zarówno amatorów, jak i profesjonalistów. Bogata oferta turystyczna sprawia, że Poronin jest atrakcyjnym celem podróży przez cały rok.
O bogatej przeszłości miejscowości przypominają obiekty wpisane do rejestru zabytków. Należą do nich dawny budynek Muzeum Lenina, będący świadectwem burzliwych dziejów, oraz zabytkowa willa „Stryjnia Podhalańska” przy ulicy Piłsudskiego, reprezentująca architekturę regionu. Miejscowość jest również miejscem zamieszkania wielu znanych osób. Wśród nich jest snowboardzistka i posłanka Jagna Marczułajtis-Walczak, która przyczynia się do promocji regionu.
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
