Spis treści
Nowa inicjatywa Fundacji i GUS
Najnowszy Ranking Miast na Prawach Powiatu został zaprezentowany podczas 3. Krajowego Kongresu Przewodniczących Rad Gmin, Powiatów i Sejmików Województw. Inicjatywa ta, wspólna dla Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego oraz Głównego Urzędu Statystycznego, stanowi odpowiedź na potrzebę obiektywnej oceny największych polskich miast. Jego głównym celem jest wyłonienie i promowanie samorządów, które wyróżniają się w kontekście rozwoju społeczno-gospodarczego.
Twórcy rankingu wskazują, że przez lata brakowało miarodajnego zestawienia dla dużych ośrodków miejskich, w przeciwieństwie do licznych rankingów oceniających mniejsze gminy. Wręczenie nagród odbyło się uroczyście, a przedstawiciele nagrodzonych miast odebrali wyróżnienia potwierdzające ich wysoką pozycję. Ranking Miast na Prawach Powiatu ma służyć jako wzór do naśladowania dla innych samorządów w Polsce.
Kto zwyciężył wśród stolic?
W prestiżowej kategorii stolic województw, podium zajęły trzy miasta. Pierwsze miejsce przypadło Gdańskowi, drugie miejsce zdobył Kraków, natomiast na trzeciej pozycji uplasował się Poznań. Te miasta zostały uznane za liderów zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego w kraju.
Organizatorzy rankingu podjęli decyzję o wyłączeniu Warszawy z rywalizacji w tej kategorii. Argumentem za tym rozwiązaniem było założenie, że stolica Polski powinna być porównywana raczej z innymi dużymi metropoliami europejskimi, a nie z pozostałymi miastami wojewódzkimi. Tym samym, Warszawa nie brała udziału w ocenie w kontekście stolic województw.
Kryteria oceny miast
Wyjątkowość rankingu opiera się na jego szczegółowej i obiektywnej metodologii. Główny Urząd Statystyczny odpowiadał za zebranie i opracowanie tych danych, eliminując tym samym subiektywne opinie czy chwilowe trendy z procesu oceny. Twarde dane zebrane przez ekspertów Głównego Urzędu Statystycznego decydowały o finalnych miejscach w zestawieniu.
Analiza objęła 25 wskaźników, które kompleksowo obrazują kondycję społeczno-gospodarczą poszczególnych miast. Każdy aspekt rozwoju był mierzony konkretnymi, dającymi się zweryfikować liczbami, zapewniając transparentność oceny. Metodologia rankingu miała na celu obiektywną ocenę samorządów i ich działań.
"wprowadzenie do publicznej debaty zasady oceny samorządów przy pomocy zobiektywizowanych wskaźników ilościowych"
Wskaźniki ekonomiczne i demograficzne
Wśród kluczowych kryteriów gospodarczych znalazły się średnioroczne dochody własne budżetów gmin na mieszkańca w latach 2022–2024, a także zmiana udziału tych dochodów. Badano również średnioroczne wydatki inwestycyjne budżetów gmin oraz wskaźnik zadłużenia. Istotne było również pozyskiwanie środków z Unii Europejskiej i innych źródeł niepodlegających zwrotowi na finansowanie programów i projektów.
Demografia i aktywność gospodarcza również miały znaczenie. Analizowano liczbę osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą na 100 osób w wieku produkcyjnym oraz zmianę liczby podmiotów gospodarki narodowej. Oceniano także liczbę wydanych decyzji o pozwoleniu na budowę i przyjętych zgłoszeń budowy nowych obiektów, a także zmianę liczby ludności ogółem. Struktura wiekowa ludności, zwłaszcza stosunek osób w wieku przedprodukcyjnym do poprodukcyjnego w 2024 r., była również istotnym wskaźnikiem.
Edukacja i jakość życia
Aspekty społeczne i jakość życia mieszkańców były reprezentowane przez średni wynik egzaminu ósmoklasisty z matematyki w szkołach podstawowych dla dzieci i młodzieży w roku szkolnym 2023/2024. Wpływ na ranking miały również wydatki budżetów gmin na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego per capita. Dostępność usług dla najmłodszych, takich jak liczba miejsc w żłobkach i opieka przedszkolna, również była analizowana.
Dostępność opieki zdrowotnej, mierzona liczbą aptek ogólnodostępnych na 1000 mieszkańców w 2024 r., a także zaangażowanie społeczne poprzez udział środków przekazanych organizacjom pozarządowym, stanowiły kolejne ważne wskaźniki. Analizowano także liczbę złożonych wniosków w ramach inicjatyw lokalnych na 1000 mieszkańców w 2024 r., co świadczy o aktywności obywatelskiej. Beneficjenci środowiskowej pomocy społecznej na 10 tys. ludności w 2024 r. również byli elementem oceny.
Środowisko i efektywność zarządzania
Kwestie ekologiczne obejmowały wydatki budżetów gmin na ochronę powietrza atmosferycznego i klimatu na jednego mieszkańca w 2024 r. Badano również udział odpadów zebranych selektywnie w całości odpadów komunalnych w 2024 r. oraz liczbę koszy na śmieci na 1000 ludności. Rozwój infrastruktury rowerowej, mierzony długością dróg dla rowerów na 100 km² powierzchni w 2024 r., był także wskaźnikiem zrównoważonego rozwoju.
Efektywność administracji publicznej była oceniana przez udział wydatków bieżących budżetów gmin na administrację w wydatkach ogółem w 2024 r. Dodatkowo analizowano udział nakładów na szkolenia pracowników rad gmin i urzędów gmin w wydatkach bieżących na administrację publiczną w 2024 r. Te kryteria pozwoliły na kompleksową ocenę jakości zarządzania w miastach na prawach powiatu.
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
