Spis treści
Życzliwość Polaków w badaniach
Powszechne przekonanie o Polakach jako narodzie narzekającym i nieżyczliwym dominuje w świadomości społecznej. Często słyszy się o braku uśmiechu na ulicach czy niemiłej obsłudze, co utrwala negatywny obraz. Jednakże, nowe dane z badań naukowych rzucają inne światło na te obserwacje i stereotypy. Światowy Dzień Życzliwości i Pozdrowień, obchodzony 21 listopada, stanowił idealną okazję do refleksji nad rzeczywistym stanem życzliwości w polskim społeczeństwie.
Raport „Codzienna życzliwość w Polsce”, przygotowany przez Centrum Badań nad Relacjami Społecznymi Uniwersytetu SWPS, prezentuje odmienny obraz. Badanie, przeprowadzone na reprezentatywnej próbie ponad 1600 osób, ukazuje społeczeństwo deklarujące wysoki poziom ciepła i uprzejmości. Średni wynik życzliwości osiągnął 5,3 na 7-stopniowej skali, co wskazuje na częste okazywanie życzliwości przez przeciętnego Polaka.
Co mówią deklaracje Polaków?
Aż 81 procent badanych konsekwentnie twierdzi, że zazwyczaj uśmiecha się i serdecznie dziękuje podczas zakupów. Blisko trzy czwarte ankietowanych deklaruje używanie ciepłego tonu głosu oraz mówienie innym miłych słów. Zaledwie 3 procent uczestników badania przyznało, że takie gesty zdarzają im się rzadko lub wcale. Wyniki te świadczą o powszechności pozytywnych interakcji w codziennym życiu Polaków.
Poziom deklarowanej życzliwości, zgodnie z badaniem, nie jest zależny od miejsca zamieszkania, wykształcenia ani poglądów politycznych. Naukowcy zaobserwowali jednak niewielkie korelacje z wiekiem, religijnością oraz jakością życia. Osoby czujące się bardziej stabilnie i prowadzące lepsze życie, częściej deklarowały bycie życzliwymi.
"Warto pamiętać, że życzliwość jest cechą dosyć ogólną - dotyczy pomocności, empatyczności wobec innych osób czy pozytywnego nastawienia wobec nich. Z pewnością w każdym narodzie znajdą się osoby bardziej i mniej życzliwe. Są i tacy Polacy, którzy sami uznają siebie za nieżyczliwych. Utożsamiają się z inną naszą "narodową cechą": narzekaniem, czyli jednoczeniem się w złym nastroju czy raczej pozostawaniem zamkniętymi w dalszych relacjach społecznych. Jednocześnie badania życzliwości społeczeństw najczęściej opierają się na deklaracjach - ktoś może np. uznać siebie za nieżyczliwego, ale nie dlatego, że nie jest empatyczny czy otwarty, a raczej dlatego, że ma niskie mniemanie o sobie w ogóle czy jest perfekcjonistą. I w drugą stronę - ktoś może powiedzieć "tak, jestem życzliwy", a jednocześnie niewiele pomagać innym czy być wobec nich niezbyt serdecznym" - podkreśla dr Małgorzata Osowiecka-Szczygieł, psycholożka i wykładowczyni akademicka z Uniwersytetu SWPS.
Dlaczego stereotyp jest tak silny?
W obliczu tak pozytywnych wyników badań, pojawia się pytanie, dlaczego stereotyp Polaka jako osoby rzucającej „kłody pod nogi” sąsiadowi jest wciąż tak silnie zakorzeniony. Ekspertka z Uniwersytetu SWPS, dr Małgorzata Osowiecka-Szczygieł, zwraca uwagę na wielowymiarowość pojęcia życzliwości. Stwierdza ona, że samoocena życzliwości może być złożona i nie zawsze odzwierciedlać faktyczne zachowania. Dlatego deklaracje mogą różnić się od rzeczywistości, ale badania wskazują na dominację życzliwych postaw.
Ekspertka powołuje się na liczne badania, w tym te prowadzone przez SWPS, CBOS czy PEI, które potwierdzają, że życzliwość Polaków nie jest mitem. Polacy rzeczywiście odnoszą się do siebie w miły sposób, odwzajemniają uśmiech i są serdeczni wobec sąsiadów, co jest zgodne z narodowymi cechami takimi jak solidarność i gościnność. Przykłady z ostatnich lat, takie jak pomoc osobom uciekającym przed wojną z Ukrainy czy wzajemne wsparcie w okresie pandemii, dodatkowo potwierdzają tę tezę.
"Polacy według badań prowadzonych m.in przez badaczy Uniwersytu SWPS, CBOS czy PEI rzeczywiście są życzliwi: odnoszą się do siebie w miły sposób, odwzajemniają uśmiech, są serdeczni wobec sąsiadów. Przecież nasze typowo narodowe cechy to solidarność i gościnność, a to nie bierze się znikąd. Ostatnie parę lat pokazało, że Polacy są także pomocni wobec osób uciekających przed wojną z Ukrainy, angażując się wolontariacko w różne działania pomocowe. Także okres pandemiczny pokazał, że zaczęliśmy przeformułowywać swoje relacje, pomagać sobie w potrzebie, otwierać kluby sąsiedzkie czy organizować pomoc dla tych bardziej potrzebujących, którzy w tamtym trudnym okresie zostali zamknięci w domach: leki, zakupy, wsparcie emocjonalne" - zapewnia dr Osowiecka-Szczygieł.
Jak życzliwość wpływa na nasze zdrowie?
Naukowcy przekonują, że bycie życzliwym przynosi konkretne korzyści zdrowotne. Badania opublikowane w „Journal of Social Psychology” wskazują, że już po tygodniu okazywania życzliwości innym w organizmie wzrasta poziom oksytocyny. Ten hormon, znany jako hormon więzi i spokoju, przyczynia się do poprawy samopoczucia. W efekcie obniża się poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu, a układ nagrody w mózgu intensywniej produkuje dopaminę, co pozytywnie wpływa na nastrój.
Ponadto, badania przeprowadzone przez naukowców z University of North Carolina dostarczają zaskakujących wniosków. Sugerują one, że życzliwość może mieć wpływ na procesy starzenia się organizmu. Według ich ustaleń, aktywne okazywanie życzliwości może przyczyniać się do odmładzania. Te naukowe dowody potwierdzają, że życzliwe zachowania nie tylko poprawiają relacje społeczne, ale również wspierają fizyczne i psychiczne zdrowie.
Czy można się nauczyć życzliwości?
Dr Małgorzata Osowiecka-Szczygieł podkreśla, że życzliwości można się nauczyć, choć wymaga to motywacji i zaangażowania. Nawet proste gesty, takie jak codzienne „dzień dobry” skierowane do sąsiada, mogą poprawić nastrój obu stronom. Życzliwość inicjuje łańcuch pozytywnych emocji, rodzi wdzięczność i sprzyja podejmowaniu kolejnych życzliwych zachowań. Jest to proces wzmacniający relacje międzyludzkie.
Psycholożka z Uniwersytetu SWPS wyjaśnia, że życzliwość jest zjawiskiem wielowymiarowym. Może objawiać się konkretną pomocą, na przykład zrobieniem zakupów starszej osobie, ale również miłym słowem, odwzajemnionym uśmiechem czy wiadomością do znajomego. Ważne jest także pamiętanie o własnym dobrostanie. Nie zawsze posiadamy „pojemność psychiczną” na bycie życzliwym dla innych, wówczas życzliwością może być troska o siebie.
"Czasami zwykłe 'dzień dobry, jak minął dzień' powiedziane na korytarzu do sąsiada czy sąsiadki może poprawić nastrój obydwu stronom. Życzliwość rodzi wdzięczność i wyzwala pozytywne emocje, a to sprzyja podejmowaniu się kolejnych życzliwych zachowań - wyjaśnia psycholożka z Uniwersytetu SWPS. - Pamiętajmy jednak, że życzliwość jest zjawiskiem bardzo wielowymiarowym i czasami za życzliwe zachowanie zostanie uznana konkretna pomoc (np. zrobienie zakupów starszej osobie), a czasami miłe słowo, odwzajemniony uśmiech czy prosta wiadomość do znajomego. Nie zawsze też będziemy mieli pojemność psychiczną na bycie życzliwym, bywa i tak, że musimy skoncentrować się na sobie - wtedy życzliwym może być zwrócenie uwagi na siebie i troska o swój dobrostan."
Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.
