Pierwsze ćwierćwiecze XXI wieku. Które momenty na zawsze zmieniły nasz świat?

Kiedy rozpoczęły się kluczowe przemiany?

Według wielu politologów, XXI wiek na świecie faktycznie rozpoczął się 11 września 2001 roku zamachami terrorystycznymi. Te wydarzenia wstrząsnęły globalną społecznością i zapoczątkowały tak zwaną „wojnę z terroryzmem” prowadzoną przez Stany Zjednoczone. USA odpowiedziały interwencją wojskową w Afganistanie w 2001 roku przeciwko islamistycznej Al-Ka’idzie, a następnie weszły również do Iraku w 2003 roku.

Radykałowie islamscy zareagowali serią kolejnych ataków terrorystycznych, które miały miejsce głównie w Europie. Do znaczących incydentów doszło w Madrycie (2004), Londynie (2005), Paryżu (2015), Nicei (2016) i Berlinie (2016), ale również na indonezyjskiej wyspie Bali w 2002 roku. Te akty przemocy utrzymywały napięcie i poczucie zagrożenia na całym świecie przez wiele lat po wydarzeniach w Nowym Jorku i Waszyngtonie.

Arabska Wiosna i jej konsekwencje

Odrobinę nadziei w tym okresie przyniosła Arabska Wiosna – seria prodemokratycznych protestów, które przetoczyły się przez kraje Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej w latach 10. Niestety, w wielu przypadkach obaleni dyktatorzy zostali szybko zastąpieni przez nowych władców, a w Syrii wybuchła krwawa wojna domowa, trwająca kilkanaście lat. Skutki tych wydarzeń były dalekosiężne, destabilizując region.

Negatywnym rezultatem Arabskiej Wiosny była również wielka fala nielegalnej migracji, która w 2015 roku zalała Europę. To zdarzenie wywołało kryzys w Unii Europejskiej i dało impuls do rozwoju ugrupowań prawicowych, nacjonalistycznych oraz populistycznych na Zachodzie. W 2016 roku Brytyjczycy zagłosowali za Brexitem, opuszczając UE w 2020 roku, a Donald Trump został prezydentem USA. W Polsce do władzy doszło Prawo i Sprawiedliwość, umocniły się także Front Narodowy we Francji i Alternatywa dla Niemiec.

Ukraina w ogniu konfliktu

Pierwsze ćwierćwiecze XXI wieku to także czas wielkiego kryzysu na Ukrainie, która jako kraj buforowy między światem Zachodu a Rosją znalazła się w centrum uwagi geopolitycznej. Wpierw miała tam miejsce Pomarańczowa Rewolucja w latach 2004-2005, która doprowadziła do odsunięcia prorosyjskiego prezydenta Wiktora Janukowycza. Później jednak Ukraińcy ponownie wybrali go na głowę państwa, by ponownie zbuntować się przeciwko niemu.

Na krwawe wydarzenia Euromajdanu w latach 2013-2014 i powtórne obalenie Janukowycza zareagowała Rosja, rządzona autorytarnie od 1999 roku przez Władimira Putina. Federacja Rosyjska już w 2008 roku pokazała agresywne oblicze, doprowadzając do krótkotrwałej wojny z Gruzją, co zwiastowało odejście od polityki zbliżenia z Europą Zachodnią. Symbolem tych zmian stał się niemiecko-rosyjski gazociąg Nordstream.

Pełnoskalowa inwazja Rosji

Po kilku latach względnego wyciszenia Władimir Putin posunął się jeszcze dalej, atakując pełnoskalowo Ukrainę przy pomocy swojej armii w lutym 2022 roku. Tym razem prezydent Rosji przeliczył się, ponieważ dzięki pomocy ze strony Zachodu i silnemu oporowi Ukraińców, przewidywana na kilka dni wojna, trwa już blisko cztery lata. Konflikt jest daleki od ostatecznego rozstrzygnięcia.

Federacja Rosyjska osiągnęła tylko połowiczne sukcesy, ale też poniosła spektakularne porażki, m.in. wycofując się spod Kijowa. Cały kryzys ukraiński doprowadził do skrajnego zaognienia relacji Rosji z całym światem Zachodu. Zdaniem wielu analityków, może to w najbliższych latach zaowocować nawet wybuchem III wojny światowej.

Inne punkty zapalne świata

W tle geopolitycznej układanki wciąż pozostają rosnące w siłę azjatyckie potęgi. Gospodarczo-technologiczny gigant, Chiny, stale mają w planach aneksję Tajwanu, co budzi globalne obawy. Indie w tym okresie stały się najludniejszym państwem globu, co dodatkowo zmienia globalną dynamikę sił. Mimo sprzeciwu ze strony świata, Iran kontynuuje prace nad programem nuklearnym.

Na Bliskim Wschodzie niemal nieustająco sączy się krwawy i bezlitosny konflikt Izrael-Palestyna, wspierana przez świat arabski. Ten długotrwały spór pozostaje jednym z najbardziej złożonych i niebezpiecznych wyzwań geopolitycznych. Wszystkie te kwestie składają się na złożony obraz międzynarodowych relacji.

Fenomen popkultury XXI wieku

Wydarzeniem tego ćwierćwiecza w kinach była niezwykła popularność filmów fantasy, zwłaszcza adaptacji komiksów spod znaku Marvela i DC Comics. Ogromnym sukcesem były także ekranizacje książkowych przygód "Harry'ego Pottera" oraz "Władcy Pierścieni". Film science fiction "Avatar" bił rekordy popularności, redefiniując możliwości kina. Wielką widownię zdobyły również filmy animowane, takie jak "Shrek", "Epoka lodowcowa", "Madagaskar" czy "Kraina lodu".

Znakomicie odświeżono serię filmów o Jamesie Bondzie, w którego na przestrzeni kilkunastu lat (2006-2021) brawurowo wcielał się Daniel Craig, nadając postaci nową głębię. W muzyce epoka została zdominowana przez dwa nurty: pop i hip-hop, który na stałe dołączył do mainstreamu. Wśród artystów popowych wyróżnić trzeba m.in. wielką popularność Taylor Swift, Adele, Lady Gagi, czy Britney Spears.

Seriale, streaming i sportowe gwiazdy

Pierwsze ćwierć wieku XXI zapisało się w historii również za sprawą licznych znakomitych seriali, które przyciągały widzów na całym świecie. Niemal cały świat śledził losy bohaterów takich tytułów jak "Gra o tron", "Lost", "The Office", "Squid Game", czy "Breaking Bad", uznawany za jeden z najlepszych seriali wszech czasów. Zmieniła się także sama konsumpcja kultury dzięki pojawieniu się serwisów streamingowych takich jak Netflix czy Spotify, które zrewolucjonizowały dostęp do treści.

Świat sportu z podziwem patrzył na wyczyny piłkarzy Lionela Messiego i Cristiano Ronaldo, koszykarza LeBrona Jamesa, oraz tenisistów Novaka Djokovicia, Rogera Federera i Rafaela Nadala. Do historii przeszli również pływak Michael Phelps i biegacz Usain Bolt. Niestety, kolarz Lance Armstrong był bohaterem wielkiej afery dopingowej, podważającej jego dokonania. Do historii przeszły też organizowane z wielkim rozmachem igrzyska w Pekinie (2008), Londynie (2012), Rio de Janeiro (2016) i Paryżu (2024), a także mundiale w RPA (2010), Brazylii (2014) i Katarze (2022).

Rewolucja technologiczna

Za sprawą technologii świat wokół nas radykalnie się zmieniał, a gwałtowny rozwój Internetu stał się fundamentalnym czynnikiem tych przemian. Wielką popularność zyskały media społecznościowe, takie jak Facebook, Instagram i Twitter, oraz serwisy rozrywkowe typu YouTube czy TikTok. Jednym z wynalazków ćwierćwiecza był smartfon, który uczynił Internet nieodłącznym towarzyszem niemal przez cały czas, redefiniując komunikację i dostęp do informacji.

Pod koniec 25-lecia prawdziwą rewolucję wywołały nowe generacje sztucznej inteligencji (AI), szokując swoimi coraz większymi możliwościami i zastosowaniami. XXI wiek to również baronowie technologiczni, którzy dorobili się gigantycznych fortun na innowacyjnych biznesach, czego przykładem jest Elon Musk. Założona przez niego firma neurotechnologiczna Neuralink w 2024 roku po raz pierwszy wszczepiła człowiekowi implant mózgowy, co zwiastuje nową erę. Okres po 2001 roku przyniósł także gwałtowny rozwój technologii dronów, które znalazły zastosowanie zarówno jako gadżety, jak i na polach bitewnych współczesnych wojen.

Globalne kryzysy i ważne postaci

Pierwsze dwudziestopięciolecie XXI wieku to również liczne katastrofy naturalne, które poruszyły cały świat. Wśród nich znalazły się trzęsienie ziemi i tsunami w Azji (2004), uderzenie huraganu Katrina w Nowym Orleanie (2005), trzęsienie ziemi na Haiti (2010), katastrofa w japońskiej elektrowni jądrowej Fukushima (2011), czy epidemia eboli w Afryce w połowie lat 10. Cała ludzkość odczuła też skutki pandemii COVID-19 (2020-2023), która zdominowała życie społeczne i gospodarcze na kilka lat. Dodatkowo globalny kryzys finansowy z lat 2008–2009 wstrząsnął światowymi rynkami.

W 2022 roku świat żegnał wieloletnią królową Wielkiej Brytanii, Elżbietę II, a wcześniej wybitnego polskiego papieża Jana Pawła II w 2005 roku. W 2013 roku wszystkich zaszokowała decyzja o abdykacji Ojca Świętego Benedykta XVI, którego zastąpił papież Franciszek. Wydarzeniem popkulturowym był również wybór pierwszego czarnoskórego polityka, Baracka Obamy, na prezydenta USA w 2008 roku, co symbolizowało ważne zmiany społeczne.

Przemiany społeczne i nowe pokolenia

Dochodziło również do głębokich przekształceń społecznych, które znacząco wpłynęły na globalną debatę publiczną. Wzmocniła się narracja kryzysu klimatycznego, a w siłę rósł ruch obrony praw LGBT, walczący o równość i akceptację. Postępowała również feminizacja życia społecznego, wyrażana m.in. przez ruch Me Too, który podkreślał problem molestowania seksualnego kobiet i zapoczątkował szeroką dyskusję na ten temat. Jednocześnie świat Zachodu pogrążył się w kontrowersyjnej poprawności politycznej i związanej z nim tak zwanej cancel culture, co prowadziło do wielu sporów ideologicznych.

Do głosu doszło też Pokolenie Z, czyli osoby urodzone po 1995 roku, dla których świat nowych technologii stanowił zupełnie naturalne środowisko. To właśnie ta generacja będzie kształtować obraz naszego świata w kolejnym, rozpoczynającym się 1 stycznia 2026 roku, ćwierćwieczu, przynosząc nowe perspektywy i wyzwania. Ich wpływ na przyszłość będzie fundamentalny, zarówno w aspekcie technologicznym, jak i społecznym.

Artykuł i zdjęcie wygenerowane przez sztuczną inteligencję (AI). Pamiętaj, że sztuczna inteligencja może popełniać błędy! Sprawdź ważne informacje. Jeżeli widzisz błąd, daj nam znać.